Endometrioza – przewlekła choroba zapalna wykraczająca poza macicę

Endometrioza to choroba, która wciąż bywa bagatelizowana, źle diagnozowana i mylona z  „kobiecymi dolegliwościami”.

Tymczasem to przewlekła choroba zapalna, w której obserwuje się zaburzenia odpowiedzi immunologicznej, aktywację mediatorów zapalnych oraz wpływ na układ nerwowy i przewód pokarmowy.

W materiałach medycznych opisuje się ją jako stan, w którym komórki podobne do endometrium rosną poza macicą

– najczęściej na jajnikach, jajowodach i otrzewnej. Reagują jednak na hormony tak samo jak błona śluzowa macicy.

Efekt?

Krwawienia, stan zapalny, zrosty, ból i cały wachlarz objawów, które mogą pojawić się nie tylko podczas miesiączki.

Coraz więcej dowodów wskazuje również, że endometrioza jest ściśle związana z jelitami i układem odpornościowym.

Czego nie widzimy gołym okiem: odporność, cytokiny i jelita

Zmiany w endometriozie znajdują się blisko jelit. W badaniach wykazano podwyższony poziom prozapalnych cytokin (m.in. IL-6, TNF-α, IL-1β) u kobiet z endometriozą. Mechanizmy ich wpływu na objawy jelitowe są nadal przedmiotem badań.

Dlatego tak wiele kobiet doświadcza:

• • • endo belly (wzdęć, często bardzo dużych),
    • zaparć lub biegunek,
    • mdłości,
    • bólu brzucha,
    • reakcji na pokarmy.

Warto podkreślić, że u części kobiet obserwuje się współwystępowanie objawów jelitowych oraz nadwrażliwości pokarmowej. Obecnie nie ma jednoznacznych dowodów, że endometrioza bezpośrednio powoduje nietolerancje pokarmowe, ale może współistnieć z zaburzeniami osi jelito-mózg.
Nie chodzi więc o „złą dietę”, ale o przewlekły proces zapalny wpływający na układ trawienny.

Objawy endometriozy – te oczywiste i te, o których rzadko się mówi

Objawy bólowe:

• • • ból, skurcze, uczucie nacisku w podbrzuszu
    • ból promieniujący do krzyża i bioder
    • ból podczas współżycia (dyspareunia)
    • ból przy wypróżnianiu
    • ból mogący wystąpić w każdym momencie cyklu

Objawy ogólnoustrojowe:

• • • przewlekłe zmęczenie
    • nudności
    • obrzęki

Objawy jelitowe:

• • • wzdęcia
    • zmiana rytmu wypróżnień
    • IBS (często współistniejący)

Objawy strukturalne:

W badaniach obrazowych (szczególnie w głębokiej endometriozie) można obserwować zgrubienia tkanek, zrosty czy ograniczoną ruchomość narządów miednicy. Ostateczne rozpoznanie wymaga potwierdzenia histopatologicznego.

Jak diagnozuje się endometriozę?

1. 1. 1. Badania hormonalne – zwykle normalne u kobiet z regularnym cyklem w endometriozie.
      2. USG – pierwsza linia diagnostyczna
      3. Laparoskopia – złoty standard: jedyna 100% pewna diagnoza

W diagnostyce różnicowej objawów jelitowych uwzględnia się m.in. IBS, celiakię oraz inne choroby przewodu pokarmowego. Testy na tzw. nietolerancje IgG nie są obecnie uznawane za narzędzie diagnostyczne w endometriozie.

Dieta oraz suplementacja w endometriozie.

1. Identyfikacja nietolerancji

Nie jako moda – tylko dlatego, że u wielu kobiet endometrioza i IBS nakładają się na siebie.

2. Low FODMAP

Dieta, która realnie zmniejsza wzdęcia i ból u kobiet z objawami jelitowymi.

3. Błonnik – szczególnie z warzyw

Dieta bogata w błonnik może wspierać prawidłowy metabolizm estrogenów poprzez wpływ na mikrobiotę jelitową. Dowody na bezpośredni wpływ błonnika na przebieg endometriozy są jednak ograniczone.

4. Warzywa wspierające wątrobę

Wątroba odpowiada m.in. za metabolizm estrogenów.
Kiedy działa zbyt wolno objawy endometriozy mogą być silniejsze.

• • • buraki
    • marchew
    • karczochy
    • cytrynę
    • pasternak
    • liście mniszka
    • rośliny gorzkie

To fundament wsparcia metabolizmu hormonów i przeciwzapalnej terapii żywieniowej.

5. Magnez

Zmniejsza napięcie mięśni, skurcze i ból.

6. Kwasy tłuszczowe omega-3

Niektóre badania obserwacyjne wskazują, że wyższe spożycie kwasów omega-3 może wiązać się z niższym ryzykiem rozwoju endometriozy, jednak nie stanowi to terapii przyczynowej.

Czego unikać?

1. 1. 1. Czerwonego mięsa – Badania obserwacyjne sugerują, że wysokie spożycie czerwonego mięsa może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem endometriozy.
      2. Tłustych, smażonych potraw – nasilają stan zapalny
      3. Alkoholu – obciąża wątrobę i zaburza metabolizm hormonów

Podsumowanie: endometrioza potrzebuje podejścia całościowego

Wszystkie informacje jasno pokazują:

• • • Endometrioza jest przewlekłą chorobą zapalną o charakterze ogólnoustrojowym. Oznacza to, że poza lokalnymi zmianami w miednicy towarzyszy jej systemowa odpowiedź zapalna i immunologiczna, co może tłumaczyć szerokie spektrum objawów.
    • Jelita i odporność grają ogromną rolę w nasileniu objawów
    • Dieta i styl życia mogą realnie zmniejszać stan zapalny i ból
    • Suplementy i zioła są elementem terapii wspierającej
    • Kobieta z endometriozą potrzebuje opieki holistycznej i empatii

Nie ma jednej „magicznej diety” ani jednej tabletki, która rozwiąże problem.
Ale połączenie:

• • • diety przeciwzapalnej
    • regulacja funkcji jelit
    • suplementacji
    • stylu życia
    • wsparcia manualnego

daje realne, odczuwalne efekty.

Źródła:

1. LavFODMAP – Endometriose og FODMAP https://lavfodmap.no/lavfodmap-dietten-og-endometriose/

2. Abdominal Bloating and Endometriosis – PMC https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5933167/

3. Taylor HS, Kotlyar AM, Flores VA. Endometriosis is a chronic systemic disease: clinical challenges and novel innovations. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33640070/?utm_source=chatgpt.com

4. Ek M, Roth B, Ekström P i wsp.Gastrointestinal symptoms among endometriosis patients-A case-cohort study. https://link.springer.com/article/10.1186/s12905-015-0213-2

5. Meat consumption and endometriosis – Contemporary OB/GYN https://www.contemporaryobgyn.net/view/how-meat-consumption-impacts-endometriosis-risk

6. Martire FG i wsp. Nutrition and endometriosis: evidence, limits and clinical implications. Journal of Clinical Medicine. 2025 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41628666/ 

7. LavFODMAP og endometriose – oppsummering https://lavfodmap.no/lavfodmap-dietten-og-endometriose/